WES 4: Cultuurevenement

Gilles!

TONEELHUIS - Jan Decleir

21 mei 2026 – CC Zwaneberg, Heist-op-den-Berg

Download brochure

Op een zeldzame rustige weekavond in november boekte mijn partner optimistisch tickets voor de theatervoorstelling Gilles!, gespeeld door Jan Decleir.

Want in mei 2026 zou onze schattige peuter zéker doorslapen.

We waren het ondertussen vergeten. Ik durf zelfs te betwisten of ik van dat plan überhaupt ooit iets heb geweten. Vraag me ook liever niet wat ik eergisteren heb gegeten, ik herinner het me niet meer. En dan heb je Jan Decleir, die op Valentijnsdag tachtig werd. Die man - een legende in de acteerwereld - kan nog steeds een indrukwekkende monoloog van honderdtwintig (!) minuten, geschreven door Hugo Claus, zonder enige aarzeling spelen. Met volle overgave kroop hij in de huid van Gilles de Rais, een historisch figuur die als wapenbroeder aan de zijde van Jeanne d’Arc eerst oorlogsheld was, maar later berucht werd door de gruwelijke mishandeling en moord op kinderen.

Met slechts een houten stoel, een klein tafeltje en een kan water katapulteerde hij de zaal terug naar het proces in de 15^de eeuw.  Het is indrukwekkend hoe Decleir moeiteloos kan schakelen van kwetsbaarheid naar complete waanzin. Zijn warme, krachtige stem vult de ruimte. Zijn mimiek en présence zijn topklasse.

Op zijn acteerprestaties en tevens vlekkeloze uitspraak, valt werkelijk niets aan te merken. Alleen dat ontblote bovenlijf wist me niet te overtuigen. Vertel me, wat is daar de meerwaarde van? De tijd van “bloot verkoopt” zijn we ondertussen voorbij, al merk ik ook bij andere voorstellingen dat de theaterwereld nog steeds blijft inzetten op die gedateerde trend.

De voorstelling was bijzonder goed, al werd het allesbehalve een ontspannende avond. Hoewel de oorspronkelijke tekst van vijf uur werd ingekort naar twee, voelden sommige stukken nog erg lang aan. Het was soms lastig om de zware historische teksten en de complexe gedachten en gedaantewissels van Gilles te blijven volgen. Het gênant luide gesnurk van een man op onze rij vertelt me dat ik niet de enige was die het stuk, en dan bedoel ik de tekst, want Jan bleef elke seconde verbazen, op sommige momenten wat saai vond. Een korte pauze had me de kans gegeven om

- zoals thuis bij de ingewikkelde verhaallijnen van Game of Thrones - even met mijn gezelschap te overleggen of ik het allemaal wel goed begrepen heb. Het deed me denken aan het boek De aanslag van Harry Mulisch. Daar heb ik me als tiener verplicht door moeten ploeteren. Ik viel telkens in slaap. Toch vond ik het goed.

Meer dan een monoloog

Wat de voorstelling bovendien extra bijzonder maakte, was de muzikale begeleiding van de fanfare achteraan op het podium. De muziek was prachtig en meeslepend, verborgen in het donker, af en toe subtiel uitgelicht. Voor mij had die fanfare een veel prominentere rol mogen krijgen. Zo’n grote groep muzikanten, zoveel sfeer en kracht. Zonde dat ze slechts enkele nummers speelden.

Met momenten deed zijn stem de zaal daveren. Decleir beschreef de kille gruwel van misbruikte, gespiesde kinderen zo geloofwaardig dat ik het amper kon aanhoren. De sfeer in de zaal voelde haast ongemakkelijk. Ook dat is kunst.

Deze voorstelling is absoluut een verrijking binnen mijn culturele ontwikkeling. Jan Decleir op een podium zien spelen voelt bijna als kijken naar cultureel erfgoed. Indrukwekkend hoe hij op zijn leeftijd zo’n complexe monoloog brengt, met een uitspraak waar elke (toekomstige) leerkracht Nederlands spontaan gelukkig van wordt. Voor mijn klaspraktijk zie ik hier trouwens heel wat mogelijkheden om in de derde graad, eventueel vakoverschrijdend met geschiedenis, te werken. Hugo Claus blijft een toonaangevende naam binnen de Vlaamse literatuur. Deze voorstelling toont hoe klassieke teksten vandaag nog steeds opnieuw gelezen en gespeeld kunnen worden. Ik zou leerlingen bijvoorbeeld videofragmenten uit het oorspronkelijke stuk uit 1988 kunnen laten vergelijken met de huidige bewerking. Of hen laten nadenken over waarom sommige historische figuren schrijvers blijven fascineren. Decleirs verzorgde uitspraak toont hoe krachtig ritme, stilte en intonatie een tekst kunnen maken. Dat past absoluut in een les over Standaardnederlands en taalvariëteiten.

Heb ik mij geamuseerd? Nee. Maar het voelde alsof ik twee uur lang door een warm cultureel en literair taaldekentje werd toegedekt. Eén van zwaar materiaal dat af en toe prikte. Maar absoluut de moeite waard.

Benieuwd? Beluister hier het interview met Jan Decleir in het radioprogramma Culture Club op VRT Max.