WES 4: Zelfgekozen boek

Mamamanie – Julie Delrue en Wouter Deprez

Ik heb getwijfeld om naar de theatervoorstelling Mamamanie te gaan. Toen het nieuwe cultuurseizoen begon, ploeterde ik zelf nog niet zo lang in het fantastische moederschap. Een avond kijken naar een voorstelling over een kraambedpsychose voelde niet meteen als een goed idee. Bovendien was de opvoering in ons vertrouwde cultuurcentrum uitverkocht.

Dus was ik oprecht blij en verrast toen een medestudent me recent het boek in handen duwde.

Gezellig thuis lezen. Op mijn eigen tempo.

In de zetel met een zacht dekentje en een kamillethee. Dacht ik.

Ik las Mamamanie tijdens de dagelijkse dutjes van mijn zoon in de autostoel. Ideale setting voor een boek over een verward brein, slaaptekort en moederschap.

Mamamanie vertelt het waargebeurde verhaal van actrice Julie Delrue, die na de geboorte van haar zoon in een psychose terechtkomt. Wat begint als extreme energie en euforie, groeit uit tot complete chaos in haar hoofd. Ze slaapt niet meer, voelt zich briljant, spreekt plots vloeiend Frans, denkt dat ze Bach kan spelen en beleeft de wereld alsof ergens in haar hoofd een deurtje is opengegaan waarachter alles mogelijk lijkt.

Ik ben altijd gefascineerd geweest door de haperingen van het menselijk brein. Maar tijdens mijn zwangerschap heb ik me bewust niet verdiept in psychische problemen rond bevalling en moederschap. Want geef mij één artikel over postnatale depressie en psychoses en ik begin te twijfelen of alles nog wel normaal verloopt. Zo had ik tijdens mijn laatste trimester plots de onweerstaanbare drang om nog snel de volledige benedenverdieping te schilderen. Uit de hand gelopen nestdrang. Ik sliep toen al slecht en ging wekenlang midden in de nacht - tussen twee en vier - wandelen omdat ik zo rusteloos was. Maar wanneer je het verhaal van Julie Delrue leest, besef je pas wat een échte manie of psychose kan zijn.

Het boek leest zeer vlot. Dat lijkt me ook de bedoeling. Het is geschreven als één lange ratelende stroom van gedachten en gebeurtenissen die elkaar snel opvolgen. Omdat het de letterlijke versie is van de monoloog, lijkt het alsof Julie Delrue rechtstreeks tegen je spreekt. En zoals jullie ondertussen weten: ik hou van dagboeken, psychologie, problemen, droge humor en theater.

De tekst werd, net zoals in de voorstelling, in het West-Vlaams dialect geschreven. Dat leest soms wat bijzonder, maar het geeft veel karakter aan het verhaal. Het voelt toegankelijk en eerlijk. Daarnaast is het boek ook visueel indrukwekkend creatief vormgegeven. Tekst die plots ondersteboven staat, woorden die verspreid worden over de pagina, foto’s van de opname op de PAAZ, … Het versterkt de chaos in haar hoofd. Opvallend hoe de vormgeving echt iets toevoegt aan de inhoud. Je ervaart als lezer haar verwarring.

Ik had vooraf best hoge verwachtingen. Niet omdat ik Julie Delrue kende als actrice, maar omdat ik Wouter Deprez een boeiende verteller vind. Wat het boek zo sterk maakt, is de dunne lijn tussen humor en bittere ernst. Mamamanie is grappig, soms echt heel grappig, maar zonder de psychische kwetsbaarheid belachelijk te maken.

Dat je net bevallen bent en tegelijk zo ver van jezelf verwijderd geraakt. Dat je hoofd het tijdens een postnatale psychose zo overneemt dat je pasgeboren kind naar de achtergrond verdwijnt. Ik kan het me vanuit mijn werkervaring helemaal voorstellen, maar als mama echt niet. En daarna gaat Julie naar huis. Terug naar het gewone leven, met haar "valies" en de angst dat het ooit opnieuw kan gebeuren.

Dat raakte me.

Deze leeservaring voelde nieuw voor mij. Ik heb nooit eerder een theatertekst gelezen als diverterend boek. Behalve dat vreemde Harry Potter-vervolg in scriptvorm, maar dat was absoluut een vergissing.

Mamamanie werkte voor mij heel goed als verhaal. Misschien zelfs beter dan de voorstelling op dit moment. Tijdens het lezen kon ik zelf bepalen wanneer ik even vertraagde of iets opnieuw doornam. Ik vraag me af of het als theater voor mij niet wat te druk en intens zou zijn.

Voor mijn klaspraktijk zie ik veel mogelijkheden voor de derde graad en de richting humane wetenschappen. Leerlingen zouden eerst een fragment uit de theatertekst kunnen lezen en daarna vergelijken met hoe zo’n tekst gespeeld wordt op scène. Ook de tussentaal en het dialect bieden interessante kansen binnen lessen Nederlands. Waarom kiest een schrijver ervoor om spreektaal letterlijk neer te schrijven? Wat doet dat met de geloofwaardigheid van een verhaal?

Daarnaast lijkt het me interessant om leerlingen zelf te laten experimenteren met creatieve tekst en vormgeving. Hoe kan lay-out emoties versterken? Wanneer wordt een tekst bijna poëzie? Want hoewel Mamamanie geen poëziebundel is, voelde de vorm wel poëtisch aan. Hierbij kan de link worden gelegd naar het expressionisme.

Het deed me ook denken aan de lessen in WES 4 over theater en aan de voorstelling “Hier waak ik” van Janne Desmet. Diezelfde intensiteit en openheid. Het gevoel dat iemand zich volledig blootgeeft, zonder dat het gemaakt aanvoelt.

Het boek Mamamanie heeft mijn culturele beleving absoluut verrijkt. Niet alleen door het thema, maar ook door de vorm. Het bewees dat humor perfect kan samengaan met zware psychologische onderwerpen. Dat een theatertekst ook op papier sterk kan werken. En dat - extreme - moederlijke chaos verrassend creatief weergegeven kan worden.